Maand: september 2016

Goud in de mond

Nota bene tegenover de uitgang van AH had mijn vrouw een vreemde plant gezien, die nachtschade-achtig was. Die plant blijkt de goudbes (Physalis peruviana) te zijn. Het is een eetbare plant die tijdens de kerstdagen wel wordt aangeboden bij AH. De smaak is niet onaardig: fris zoetzuur. Zoals de naam al doet vermoeden komt de plant uit de Andes, maar wordt inmiddels wereldwijd geteeld.

goudbes vrucht
goudbes vrucht

De geslachtsnaam ‘Physalis’ betekent letterlijk ‘waterblaas’ en slaat op de opgeblazen kelkbladen. Die hebben precies dezelfde vorm als van zijn naaste verwant de lampionplant (Physalis alkekengi). Die opgeblazen kelk schijnt te dienen als middel om door de wind te worden verplaatst. Hij is eenjarig en behoort inderdaad tot de nachtschadefamilie. In de verspreidingsatlas van FLORON wordt de plant als vrij zeldzaam en niet ingeburgerd betiteld. Het is een nieuwe stadsplant voor Breda.

goudbes bloem
goudbes bloem

Een Aziatisch kleinood

Sommige plantjes zijn zo klein, fragiel en mooi, dat je er geen kwaad woord over zou willen horen. Mazus pumilus, een uitheemse plant nog zonder Nederlandse naam, heeft leeuwenbekachtige, zachtpaarse bloemetjes met een gele tekening en wordt niet hoger dan 10 centimeter. Ze wordt niet gekweekt maar lijkt een verstekeling te zijn bij tuinplanten. De plant is oorspronkelijk inheems in Azië, onder andere in Japan en China. Sinds enige jaren groeit ze met tientallen, in 2016 met honderden, op een droogvallende oever van een grindplas langs de Grensmaas. Mogelijk is ze er ooit eens aangespoeld. In de Maas, die in een deel van haar stroomgebied een tamme stadsrivier genoemd kan worden, is nog steeds veel afval te vinden. Veel mensen vinden het bijvoorbeeld nog heel gewoon om hun tuinafval er in te storten. Op deze manier kunnen planten, ook uitheemse, zich makkelijk verspreiden.

Vreemde ereprijs

Op 23 augustus 2016 vond ik met de Rotterdamse Florawerkgroep voor het eerst Vreemde ereprijs (Veronica peregrina) in Rotterdam. Het was aan de voet van een trap over de van Hoogendorpweg. De soort komt al vast langer in Rotterdam voor, maar omdat hij vrij klein is en onopvallend bloeit zie je hem makkelijk over het hoofd of denk je dat het Veldereprijs (Veronica arvensis) is. Ik heb de soort eerder gevonden in Spijkenisse op braakliggend terrein en in het kassengebied van het Westland. Als je hem hebt gespot is hij niet moeilijk te determineren omdat het een van de twee Ereprijssoorten met vrijwel gaafrandig blad is. De andere is Tijmereprijs (Veronica serpyllifolia).

Vreemde ereprijs is een pionier van vaak verdichte grond. Rond 1950 verscheen Vreemde ereprijs voor het eerst in Nederland vooral langs de rivieren en in het Noordelijke kleigebied. Na 1980 vestigde hij zich ook in het stedelijk milieu. Daarbuiten komt hij duidelijk minder voor. Mijn groepsgenoten hebben deze ereprijs nu ook leren kennen, dus misschien dat we hem volgende jaren vaker gaan spotten.

Industrieterreinen

De meeste mensen krijgen bij industriegebieden een beeld van grijze opslagloodsen, verwaarloosde terreinen en roestige containers. Voor floristen echter, zijn industriegebieden zeer interessant. De verwaarloosde terreinen zitten immers gigantisch vol met plantensoorten. Maar er is meer aan de hand! De industrieterreinen worden dagelijks bezocht door misschien wel honderden vrachtwagens en vrachtschepen die van allerlei exotische landen komen. In het profiel van de banden, onder de zolen van de chauffeurs en in de kratten met geleverde producten verstoppen zich vele plantenzaden die “op vakantie” gaan in Nederland. De zaden die geschikte bodem weten te vinden, kunnen ontkiemen en zich tot een nieuwe plant ontwikkelen om vervolgens meer kiemkrachtige zaden te produceren. Bij een verwaarloosd onkruidbeleid, kan het voorkomen dat dergelijke soorten zich flink uitbreiden en uiteindelijk besluiten te blijven, in welk geval we spreken van inburgering.

Omslagfoto

knikbloem
knikbloem

Zo zijn op het industriegebied in Nijmegen soorten als Oosterse raket (Sisymbrium orientale), Amerikaanse kruidkers (Lepidium virginicum), Aziatische veldkers (Cardamine occulta) en Perzische klaver (Trifolium resupinatum) te vinden. Zoals de namen doen vermoeden, zijn al deze soorten niet inheems, maar afkomstig uit het buitenland: zogeheten exoten. Er is echter een kroonjuweel te vinden in het industriegebied ten noordwesten van Nijmegen en deze draagt de naam Knikbloem (Chondrilla juncea). Nederland behoort tot de meest noordwestelijke verspreiding van de soort, waardoor deze hier zéér zeldzaam is. De soort gaat ook nog eens sterk achteruit, er zijn nog slechts twee vindplekken van de negen ooit gevonden over. Langs een niet langer gebruikt spoor op het Nijmeegse industrieterrein zijn honderden exemplaren te vinden van deze soort, waarmee dit de grootste populatie in Nederland is. Deze composiet kenmerkt zich o.a. door de vele kleine bloemhoofdjes, de blauwgroene bladkleur, de langwerpige en diepgegroefde kelk en de zeer stijf behaarde stengel en bladrand. Er zijn nog veel slecht geïnventariseerde industriegebieden en daarmee waarschijnlijk nog vele leuke ontdekkingen te doen!

knikbloem
knikbloem

Olifantslurfvaren

Op een kademuur in de wijk Vathorst in Amersfoort, deelwijk De Laak, Dryopteris cycadina aangetroffen. In kringen van varenliefhebbers of kwekers ook wel aangeduid als Olifantslurfvaren. Deze naam verwijst naar een nieuw blad dat zich ontrolt en in die fase gelijkenis heeft met een olifantslurf. De varen behoort tot de familie van de Niervarens. De Niervarenfamilie is herkenbaar aan de niervormige dekvliesjes op de sporenhoopjes. Maar de Dryopteris cycadina is de uitzondering op de regel. Deze varen heeft geen dekvliesjes. In 2014 en 2015 heeft onderzoek plaatsgevonden naar muurplanten en meer specifiek naar muurvarens op de kademuren in Vathorst-De Laak (rapport). De vondst van Dryopteris cycadina is zeer recent.

 

Op de pagina’s Stadsplanten van Amersfoort proberen wij vooral aandacht te geven aan planten die algemeen voorkomen in een bepaalde tijd van het jaar. Dat geeft de grootste kans dat de beschreven plant eenvoudig op dat moment gevonden kan worden in de eigen omgeving. Daarnaast melden wij uiteraard ook vondsten van bijzondere, zeldzame planten.