Home » Amsterdam

Tag: Amsterdam

Zeven nieuwelingen in Amsterdam met een vreemd helmkruid in de hoofdrol

Amsterdam verdient als het om stadsplanten gaat het predicaat: ‘trendwatch-city’. In de afgelopen twintig jaar konden er in Amsterdam 100 soorten worden bijgeschreven; gemiddeld vijf per jaar. Voor de recente jaren valt het aantal hoger uit; zo heeft 2016 zeven nieuwe soorten opgeleverd. Het meest aansprekend zijn: Prunella grandiflora, Cymbalaria muralis subsp. visianii, Verbascum speciosum en Scrophularia peregrina. Ze ontberen nog een Nederlandse naam, maar toepasselijk zijn: Grote brunel, Donsmuurleeuwenbek, Hongaarse toorts en Vreemd helmkruid.

Het meest bijzonder was wel de vondst van Vreemd helmkruid, met zijn fraaie, kleine, bruinrode bloemen. Dit helmkruid kwam tevoorschijn in de Amsterdamse Zeeheldenbuurt, waar een tiental planten opbloeide langs heg en in een boomspiegel. Aanvankelijk werden ze aangezien voor Knopig helmkruid, een soort die in urbaan gebied geen onbekende is. Omdat de planten anders oogde volgde er een nadere check. Op grond van de afstaande, spitse kelkbladen, die na de bloei de vruchten stervormig omkransen, werd duidelijk dat het iets speciaals betrof. Alle vier inheemse helmkruiden hebben aanliggende, afgeronde kelkbladen, die de vruchten nauw omsluiten. Uiteindelijk kwam Scrophularia peregrina uit de bus.

Vreemd helmkruid is een mediterrane plant die tot in West-Frankrijk voorkomt. De soort is te typeren als cultuurvolger; hij komt voor op verstoorde, ook stenige bodems, langs wegen, in bebouwd gebied, zelfs op muren. In Nederland is hij eenmaal eerder in 1965 in een wegrand in Leiden ontdekt.  De soortaanduiding ‘Peregrina’ betekent ‘vreemd’, vandaar Vreemd helmkruid. Er zijn diverse Engelse namen in omloop: ‘Mediterranean’, ‘Brown’ en ‘Nettle-leaved figwort’. Namen die allemaal iets vertellen over de herkomst en uiterlijk van deze soort. Als Nederlandse naam circuleerde even Netelhelmkruid, maar omdat ook onze overige helmkruiden netelachtig ogen, is die niet verkozen.

De onderste bladeren hebben een netelachtig uiterlijk.
De onderste bladeren hebben een netelachtig uiterlijk.
De bloemen van Vreemd helmkruid zijn fraai bruinrood.
De bloemen van Vreemd helmkruid zijn fraai bruinrood.

De Tapijtbloem

Soms kom ik een plant op straat tegen die er bekend uitziet maar waar ik zo snel even niet de naam van weet. Als ik dan thuis op mijn balkon sta zie ik die plant opeens in de plantenbak staan. Het blijkt de Tapijtbloem of Bacopa te zijn, of wat deftiger Chaenostoma cordatum. Ik vraag me dan af of dit nou een stadsplant is of niet. Na wat googlen blijkt de Tapijtbloem genoemd te worden op de Manual of the Alien Plants of Belgium. “A rare but increasing escape from cultivation” wordt hij genoemd. Zeldzaam terwijl hij in grote getale verkocht wordt in tuincentra en onze balkons verfraait.

Als ik iets verder zoek blijkt hij al sinds 2002 ingeburgerd te zijn in Amsterdam. Dat blijft een stad van Flower Power als je ziet wat Ton Denters daar allemaal vindt. Maar het gaat verder, de Tapijtbloem wordt ook genoemd bij de Verspreidingsatlas, daar heet hij echter “niet ingeburgerd/adventief” en wordt hij vooral bij mij in de buurt gevonden. Ik kan hem ook via waarneming.nl melden wat ik natuurlijk gelijk gedaan heb. Altijd leuk om een zeldzame plant te melden, ja weer zeldzaam, want die melding kreeg ik toen ik de melding wilde opslaan.

Zo zal dat wel vaker gaan met stadsplanten. Een paar weken geleden was ik in Gent. Daar barst het echt van de Vlinderstruiken. Toch zullen die ook ooit als zeldzaam of niet ingeburgerd te boek hebben gestaan. Dus over een paar jaar staan onze stoepen vol met Tapijtbloem, een plant die dan zijn naam dan eer aandoet.