Muurschotelkorst(Protoparmeliopsis muralis) op brug in Leidse Hortus botanicus – foto: Barbara Gravendeel
Korstmossen zijn een groep van schimmels die een samenlevingsverband aangaan met algen en/of bacteriën. Ze zijn gevoelig voor luchtvervuiling en hun aanwezigheid en hoeveelheid is dan ook een goede graadmeter voor luchtkwaliteit. Ooit zaten de bomen, balkons, muren en straten van onze steden vol korstmossen. Na de start van de industriële evolutie verdwenen echter veel soorten door luchtvervuiling uit het straatbeeld.
Vanaf 1986 is weer een lichte toename te zien in het aantal korstmossen in steden vanwege strengere milieuwetgeving. Vooral op locaties waar geen zure regen valt of stikstof neerdwarrelt, zijn korstmossen bezig met het opnieuw koloniseren van stedelijk substraat.
In het stedelijk gebied van Leiden komen tegenwoordig alweer meer dan 100 soorten korstmossen voor. Een heel algemeen stadskorstmos is Muurschotelkorst (Protoparmeliopsis muralis). Het is te vinden op periodiek vochtige en kalkrijke oppervlakken, zoals stoeptegels, bovenkanten van bakstenen muurtjes, en andere niet-verticale oppervlaktes. In de Leidse Hortus vond promovendus Tim Claerhout Muurschotelkorst op de stenen van de brug. Zie boven.
Het thallus is geel- tot grijsgroen en heeft vaak zwarte randen, en naar de rand toe vertakte lobben. Muurschotelkorst is min of meer cirkelvormig en neemt door de jaren heen langzaam toe in diameter.
Muurschotelkorst op grafsteen. Foto: Laurens Sparrius
Tsjechische onderzoekers inventariseerden en vergeleken de algen in oudere exemplaren van Muurschotelkorst met die in jongere exemplaren. Ze gebruikten daarvoor een combinatie van DNA-metabarcoding en microscopie. De onderzoekers ontdekten in oudere thalli een veel hogere diversiteit aan algen dan in jongere thalli. Viervijfde van de algen behoorde tot het algengenus Trebouxia. Daarnaast werden maar liefst vijftien andere algengenera ontdekt. Verschillende van deze algen zijn eerder gevonden in korstmossen op heel warme of juist erg koude, zwaar verontreinigde, zoute of droge substraten.
De hogere diversiteit aan algen in oudere exemplaren helpt dit algemene stadskorstmos mogelijk om te overleven tijdens sterke schommelingen in temperatuur, vochtigheid of luchtvervuiling. Omdat oudere exemplaren steeds groter worden is er meer plaats voor verschillende algen in het thallus. De diversiteit aan algen in dit korstmos neemt waarschijnlijk toe via binnenwaaiende sporen. Voor wie geïnteresseerd is in meer details: het onderzoek is hier gepubliceerd.
