Hoe geel cypergras overleeft in park Somerlust
Door Tienke Springer
Park Somerlust op een zonnige middag in september. Een vogel neemt een waterbad in een plas water en een hond komt drinken bij de tijdelijke poel. Vaak ligt het gras vol met zonnebadende mensen. Mensen spreiden, zonder dat ze het weten, hun badhanddoek uit op een plantje dat meer dan 80 jaar uitgestorven was in Nederland. Moeten we dat voorkomen? “Nee, juist niet”, zegt Ton Denters, voormalige stadsecoloog van de gemeente Amsterdam. Zijn publiek is een groep ambtenaren van het Ingenieursbureau, Ruimte & Duurzaamheid en Verkeer & Openbare Ruimte.
Eerst heeft Ton aan de aanwezigen de uitdaging gegeven om de soort zelf te zoeken. Thomas Beerling, stagiair bij R&D, had een scherp oog en heeft de soort als eerste gespot. Al snel volgden alle anderen, ongeacht leeftijd en inventarisatie-ervaring. De bloeiende soort is niet te missen in deze tijd van het jaar. Zelfs het intensieve maaibeheer en de stevige betreding kan de soort niet deren. Meer dan 20.000 exemplaren worden geschat.
Unieke set aan groeiomstandigheden
Geel cypergras (Cyperus flavescens) was een iconische soort, eertijds exclusief voor natuurterreinen. Het verdween uit Nederland, leek vergoed verloren, dat was ook de prognose van floristische experts. Nu is dit cypergras wonderwel toch weergekeerd, nota bene in een Amsterdams gazon. Hoe kan dat? Het ‘geheim’ zit hem in de unieke bodemopbouw en vochthuishouding van park Somerlust. Omdat de locatie buitendijks ligt, is deze niet opgehoogd en daardoor ligt het grondwater op ca 50 cm onder maaiveld. In combinatie met de verdichting en het hoge humusgehalte is de grond vochtig, zelfs tijdens de droge zomermaanden. Voor geel cypergras is het vochtgehalte en de schrale grond een ideale bodem om te groeien. De pionierssoort profiteert van de open plekken die ontstaan door de recreatiedruk en kan zich daardoor prima ontwikkelen.
In 2015 is park Somerlust opnieuw ingericht, maar hierbij is de soort niet ingezaaid. Uit onderzoek blijkt dat het merendeel van de aanwezige plantensoorten in de grasmat van park Somerlust spontaan zijn gevestigd. Hoe de soort in het park terecht is gekomen, is gissen.
Ecologisch beheerd gazon stimuleren
Het park stond op de nominatie voor groot onderhoud gazons, dat door de hele stad wordt toegepast. Door elke keer een kleinere onderhoudsingreep uit te voeren, wordt grootschalige herinrichting van gazons voorkomen. Ook voor park Somerlust geldt deze aanpak. Dit jaar wordt inzichtelijk gemaakt welke maatregelen lokaal uitgevoerd kunnen worden, zodat het gazon in het park haar functie houdt, de bomen in goede conditie zijn én geel cypergras behouden blijft.
Park Somerlust is een goed voorbeeld van een ecologisch beheerd gazon. In het gazon groeien naast geel cypergras ook andere bloeiende soorten. Dit type gazon wordt in het Handboek Groen ‘bloemrijk gazon’ genoemd en is kansrijk op veel meer plekken in de gemeente. Hoe kunnen we microreliëf stimuleren en veel meer vochtige plekken toelaten? Hierin zijn ook koppelkansen met de klimaatopgave die de gemeente heeft. En is verrijken van de bodem altijd nodig? Laat de natuur haar gang gaan, dan ontwikkelt zich een vegetatie die beheerkostenefficiënt is en bestand tegen de wisselende weersomstandigheden. Bodem- en watersturend zijn goede uitgangspunten voor een weerbare vegetatie, belangrijk ook met de komst van meer hete, droge zomers. Somerlust toont zich daarbij, in deze extreem dorre zomer groenblijvend, als toekomstproof. Er is zo alle reden om dit type gazon hier en elders in de stad te behouden, ontwikkelen én monitoren.
Bekendheid met de soort
Overigens is het in het park zelf niet duidelijk dat er een bijzondere soort staat. Een muurschildering, informatiebord of wandel-app, die nieuw leven in wordt geblazen, kan bijdragen aan bekendheid hierover. Belangrijk is dan om ook het bredere verhaal te vertellen van de waarde van deze locatie, want het ecologisch gazon vormt een schakel tussen de gebouwen en het water: ganzen, meerkoeten en scholeksters zoeken voedsel in het park.
Met de app ObsIdentify wordt waardevolle informatie verzameld over alles dat buiten leeft, dus: naar buiten met die schoolklassen! Hoe laagdrempelig dit is, kan in een item op AT5 worden uitgelicht door Roy Veldhuizen (stadsecoloog gemeente Amsterdam) en Stern Klijn, de tiener die geel cypergras herontdekte.
Gazons voor biodiversiteit, met Park Somerlust als voorbeeld voor elders. Dat promoten is belangrijk, zoals onze Zuiderburen al deden. In Mechelse Vrijbroekpark brouwen ze, met een vleugje kruipend moerasscherm − een unieke gazonplant daar − een speciaal biertje, met op het etiket: ‘bijna iedereen heeft, zonder het te weten, op de soort getrapt’. Zoiets past ook in Amsterdam; een Somerlust cypergrasfestival wellicht, en handdoeken daarbij: ‘lig lekker op geel cypergras’!
