Bij Slangenkruid (Echium vulgare) denk je als eerste: “Waar komt dié naam nu weer vandaan”? En vrijwel altijd is er een logische verklaring. De vorm van de bloem doet denken aan een opengesperde slangenbek en de stijl, die ver uit de bloem steekt, is net als een slangentong gespleten. Dat alles schrikt insecten niet af. Integendeel.
Bij veel planten, die we vandaag de dag in de stedelijke omgeving aantreffen, hebben tuinen en het inzaaien van bermen grote invloed op de aanwezigheid van bepaalde soorten. Slangenkruid hoort zeker bij deze plantensoorten. In veel steden en dorpen worden in wegbermen bloemrijke zaadmengsels gebruikt. Dat heeft een aantal belangrijke redenen: veiligheid voor het verkeer, vergroting van de biodiversiteit en een goede leefomgeving creëren voor insecten.
Voor de veiligheid van het verkeer is het wenselijk dat planten die in bermen en middenbermen groeien niet te hoog worden. Behalve dat je overhangend gewas over de weg krijgt belemmert het ook het zicht op fietspaden en kruisend verkeer. Alles wegmaaien gaat ten koste van de broodnodige kwaliteit van de natuur in onze directe leefomgeving.
Slangenkruid behoort tot de familie van de ruwbladigen. Door een aantal specifieke kenmerken zijn de ruwbladigen in ons en in omliggende landen eenvoudig te herkennen. Bij bijna alle soorten uit deze familie zijn stengels, bladeren, bloemstelen en bloemkelken bezet met stijve haren.
Bij Slangenkruid is sprake van stijve borstelharen die op een knobbel staan met daarnaast veel kortere haren.
Slangenkruid is vaak een tweejarige rozetplant. In het eerste jaar vormen bladeren, die wel 20 centimeter lang kunnen zijn, samen een rozet – ook wel wortelrozet genaamd. In het tweede, of latere jaren groeit vanuit het hart van de rozet een bloeistengel. Na de éénmalige bloei sterft de plant af.
De stengel kan wel een meter hoog worden. Over de volle lengte vormen zich talrijke bloemen. De bloeiwijze is pluimvormig. De bloemen zijn tweezijdig symmetrisch. Dat betekent dat de linker en de rechter zijde van de bloem gelijk zijn als je hem verticaal doorsnijdt. In de knop en bij het opengaan van de bloemen hebben de kroonbladeren een roze/rode kleur. Bij het ouder worden verkleuren zij via paars naar diep blauw.
De meeldraden zijn gedeeltelijk met de kroon vergroeid en steken ver uit de kroonbuis. Zij zijn te herkennen aan de helmknoppen aan het einde. De vrouwelijke stijl steekt nog verder dan de meeldraden uit de kroonbuis. De stempel aan het einde van de stijl is – net als een slangentong – gespleten. De bloemen bevatten veel nectar die makkelijk te bereiken is. Slangenkruid is daardoor zeer geliefd bij bijen, hommels, vlinders en andere insecten.
Op de pagina’s Stadsplanten van Amersfoort proberen wij vooral aandacht te geven aan planten die algemeen voorkomen in een bepaalde tijd van het jaar. Dat geeft de grootste kans dat de beschreven plant eenvoudig op dat moment gevonden kan worden in de eigen omgeving. Daarnaast melden wij uiteraard ook vondsten van bijzondere, zeldzame planten.
Joop de Wilde
