Tussen halfverteerde bladeren van het vorige jaar verschijnen in het vroege voorjaar kleine, bleekgele bloemknoppen. Het heeft iets weg van het begin van een buitenaardse plant, maar het zijn de groeibeginselen van de paarse schubwortel.
Als de lente echt begint, komen uit de knoppen, rechtstreeks vanuit de wortelstok, lange bloeistengels waaraan opvallende, dicht opeenstaande, gehelmde paarsachtige bloemen groeien. Tot eind mei lokken de gesteelde, 4 tot 5 cm lange bloemen hommels vanwege de grote hoeveelheid nectar, die wel alkalisch is en ammonium bevat.
De zaden hebben een mierenbroodje, een soort oliehoudend aanhangsel, waardoor ze door mieren worden verspreid. De zaden kunnen jarenlang kiemkrachtig blijven totdat ze stoffen van een geschikte gastheerwortel detecteren.
Parasiet
De paarse schubwortel heeft geen bovengrondse stengel en mist bladgroen. Dat heeft hij ook niet nodig, want hij parasiteert op de wortels van wilgen en populieren. Hoewel hij een volledig parasitaire levenswijze heeft, blijft het contact met de gastheer beperkt tot het aanboren van houtvaten. In het voorjaar is de sapstroom hierin rijk aan koolhydraten, zodat de parasiet hiervan gebruikmaakt door zijn hele groei en bloei in het voorjaar af te werken.
De rest van het jaar leeft de plant volledig onder de grond.
De paarse schubwortel (Lathraea clandestina) wordt ook wel prachtschubwortel genoemd. De wetenschappelijke geslachtsnaam Lathraea komt van het Griekse lathraios, dat ‘verborgen’ betekent, vanwege het feit dat de plant grotendeels onder de grond groeit.
De paarse schubwortel valt onder het geslacht Schubwortel en vormt een schakel tussen de helmkruid- en de bremraapfamilie; de soort wordt soms tot de ene, dan weer tot de andere familie gerekend.
De plant komt voor van centraal- en West-Frankrijk tot Noord-Spanje en plaatselijk ook in Centraal-Italië. In Nederland staat ze niet te boek als in het wild voorkomend, maar ze kan met pootgoed van diverse houtgewassen worden verspreid. Zo kan het voorkomen dat ze ook in een stad als Rotterdam wordt aangetroffen en hier het voorjaar aankondigt.
