“Fluisterend goud: het verborgen leven en de kracht van de rietkraag”
In de wintermaanden ziet riet (Phragmites australis) er op z’n mooist uit, vooral als de pluimen door de zon worden beschenen: rietkragen, gevormd door tal van rietplanten.
Bijna overal waar water is, zie je riet: langs sloten, vaarten, plassen, rivieren en kanalen. Riet is een grassoort die wel kan uitgroeien tot zo’n vier meter hoogte. In de nazomer en herfst verschijnen grote pluimen op de stevige, holle stengels. De pluimen bevatten heel veel kleine bloemetjes en worden door de wind bestoven. Na de bloei ontstaan er kleine zaadjes die zich met de wind of via het water kunnen verspreiden.
Als de stengels nog groen zijn, bevatten ze veel suiker. Wanneer de stengel wordt gebroken komt er een suikerachtige stof uit, die zich verhardt en als snoepjes gegeten kan worden. Niet alleen werden deze ‘snoepjes’ gegeten in vroegere tijden, maar ook werden groene stengels en de zaden geoogst om te drogen en te malen. Het verkregen gezeefde meel bevat zoveel suiker dat het bij het roosteren bruint en eveneens als snoep gegeten kan worden.
De ondergrondse kracht van riet
Een van de geheimen van riet zit onder de grond. Daar vormt de plant lange, sterke wortelstokken die zich horizontaal verspreiden. De uitlopers kunnen flink uitgroeien en zo ontstaan rietkragen. Via deze ‘ondergrondse gangen’ kan riet snel nieuwe stengels maken. Daardoor zie je riet vaak in dichte velden groeien. Deze wortels slaan ook energie op, waardoor de planten goed bestand zijn tegen maaien, kou en andere verstoringen. De wortels nemen heel veel water op en werden vroeger gebruikt voor het droogmaken van polders. Als riet niet op tijd wordt gerooid, dan ontstaat verlanding; elzen, wilgen en berken schieten dan tevoorschijn en vormen zo een moerasbos.
Veelzijdigheid van riet
Al eeuwenlang wordt riet door mensen gebruikt. Vroeger werd het riet elk jaar geoogst, omdat mensen er hun brood mee verdienden: rietsnijders, rietdekkers en rietvlechters. Het oogsten gebeurt in januari, nadat het gevroren heeft. Het riet wordt afgesneden bij de grond en samengebonden.
Bij eendenkooien werd gebruikgemaakt van rietmatten, die met de hand werden genaaid. Daarnaast werd riet toegepast als grondstof voor manden, matten, fluitinstrumenten en zelfs papier.
In Nederland is het vooral bekend als dakbedekking voor rietgedekte huizen. Al duizenden jaren gebruiken mensen riet op hun daken; het is licht, goedkoop en waterdicht en houdt het huis koel in de zomer en warm in de winter. Een nadeel is de brandbaarheid.
Biodiversiteit in de rietkraag
Riet is niet alleen een sterke, maar ook een nuttige plant. Het filtert voedingsstoffen uit het water, houdt oevers stevig vast met zijn wortels en beschermt oevers tegen water en wind.
Rietkragen zijn een ideaal leefgebied voor dieren; er leven dan ook talloze soorten, zoals kikkers, salamanders, muizen en vogels. De volgende vogels voelen zich in rietkragen thuis: rietzanger, rietgors, roerdomp, karekiet en snor . Zo maakt de grote karekiet een nest hangend tussen enkele rietstengels. Het nest wiegt soepel mee met de wuivende rietkragen.
Volksverhalen
In de Griekse mythologie bestaat er een verhaal dat Koning van Frygië, Midas, ezelsoren had, die hij goed verborgen hield. Alleen zijn barbier kende het geheim, maar hij kon het niet voor zich houden. Hij groef een gat in de grond en fluisterde daarin: “Koning Midas heeft ezelsoren”. Het riet dat daar groeide, fluisterde deze woorden verder en zo kwam het geheim uit.
In sommige oude verhalen wordt verteld dat de duivel kwaad werd over een verloren wedstrijd met God. Uit frustratie en razernij beet hij in elk blad van het riet kleine insnijdingen of gaatjes: de zogeheten duivelsbeten. In werkelijkheid ontstaan ze vaak door insecten of natuurlijke slijtage.
Goudgele pracht van wuivend riet
In de natuur vormt riet een dynamisch landschap dat voortdurend verandert. Het wuivende, goudgele riet in de herfst of het frisse, groene aanzicht in het voorjaar is een geliefd beeld voor wandelaars en natuurliefhebbers. Zo combineert riet zowel praktische waarde als een belangrijke esthetische en ecologische functie. Het is prachtig om te zien: de zon die het wuivende riet in een goudgele gloed zet.
Al eerder schreef Peter Wetzels over riet als stadsplant.
