Joop de Wilde heeft in 2017 aandacht besteed aan de plant. Dit is al bijna 10 jaar geleden dus ik dacht dat het tijd werd voor een update omdat ik Rode spoorbloem (Centranthus ruber) zomaar tegenkwam tijdens het inventariseren van een kilometerblok bij Haastrecht (ZH).
Het verspreidingskaartje van FLORON laat zien dat de Rode spoorbloem waarschijnlijk massaal wordt ingezaaid. Niet in berm of heemtuin maar in de tuin. Officieel staat er in de beschrijving bij de Verspreidingsatlas, ingeburgerd tussen 1975 en 1999. Maar ik zie deze plant pas de laatste jaren verschijnen tussen de stoeptegels. Het is een klassiek geval van een ontsnapte tuinplant en het is een schoolvoorbeeld van urbane flora. Tenminste in Nederland. Dit meldt het FLORONtijdschrift Planten. Achterop stond een boeiend verhaaltje over deze plant. In onze naburige landen komt Rode spoorbloem aanzienlijk minder voor. De plant komt uit Zuid-Europa en is, zoals in het verhaaltje staat, verspreidt als tuinplant.
De Rode spoorbloem werd en wordt gebruikt als geneesmiddel. De plant bevat meer valepotriaten dan de medicinale Echte valeriaan (Valeriana officinalis) maar bevat echter geen etherische olie of alkaloïden. Valepotriate is de naam voor een groep plantaardige ingrediënten die voorkomen in valeriaanplanten. Dus wel de geneeskundige stoffen, maar niet de geur.
En dan die naam, Rode spoorbloem. De bloemkleur van deze plant is rood, wel een beetje anders rood dan sommige andere planten. Soms hebben de bloemen een witte kleur. Dus eigenlijk is de oude naam Spoorbloem duidelijker dan de nieuwe Nederlandse naam Rode spoorbloem.
Het gaat hier dus niet om het spoor van de spoorwegen, alhoewel de plant daar wel word waargenomen. De bloem bestaat uit vijf kroonbladen. Twee recht naar voren, twee zijdelings en één kroonblad is iets wat opvallend langer, naar achteren. Het gaat om een sprietvormig deel dat duidelijk uitsteekt helemaal onderaan de kroonbuis van de trompetvormige bloemen. Dit is de ‘spoor’. Zie foto onder.
Carl Linnaeus beschreef 1753 de soort als Valeriana rubra in de publicatie Species Plantarum. In 1815 beschreef de botanicus Candolle samen met zijn collega Chevalier de Lamarck, de soort als Centranthus ruber in de publicatie Flore Française. Dit is de huidige wetenschappelijke naam. In 1903 werd de plant buiten tuinen in Limburg waargenomen. Later in 1966 weer. Pas sinds de jaren ’70 verbreidt de soort zich sneller over Nederland, voornamelijk in stedelijk gebied.
