Potplantadventieven zijn planten die onopzettelijk geïntroduceerd worden als zaden tussen kluiten van geïmporteerde potplanten. Deze nieuwkomers weten zich dankzij klimaatverandering steeds vaker permanent te handhaven. In een eerdere aflevering schreef ik over Slipbladmelkdistel. Deze adventief duikt steeds vaker op in onze steden in potten met geïmporteerde Olijfbomen.
Vorig jaar ontdekte Rogier van Vugt, hoofd horticultuur, nog een tweede potplantadventief in de mediterrane tuin van de Leidse Hortus. De plant bloeide echter niet, en verdween in het najaar weer onder de grond. Dit jaar kwam de plant opnieuw op, en ditmaal ook in bloei. Het blijkt om Euphorbia serrata te gaan, een wolfsmelk die oorspronkelijk afkomstig is uit landen rond de Middellandse zee. De wetenschappelijke naam ‘serrata’ verwijst naar de fijngezaagde bladrand. Vermoedelijk is ook deze soort meegelift als zaad in de kluit van een uit Spanje geïmporteerde olijfboom. De identificatie werd onlangs door Sipke Gongrijp bevestigd.
De bloemen van de plant zijn de afgelopen weken goed bezocht door vliegen en momenteel rijpen de eerste vruchten. De zaden zijn, net als bij veel andere wolfsmelken, voorzien van een eiwitrijk aanhangsel, een zogenaamd elaiosoom. Ze worden in het oorspronkelijk verspreidingsgebied verspreid door dikkopmieren (Pheidole sp). Die komen in de Leidse Hortus echter niet voor, zie ook dit artikel
De komende jaren gaan we onderzoeken of de wel in de Leidse Hortus aanwezige boommier (Lasius brunneus), glanzende houtmier (Lasius fuliginosus) of kleine wegmier (Lasius niger) belangstelling hebben voor de zaden. Mocht dat zo zijn, dan is het nog maar de vraag of deze mierensoorten de zaden van deze wolfsmelksoort efficiënt zullen verspreiden.
Een team van Spaanse en Britse onderzoekers ontdekte namelijk dat combinaties van mieren- en plantensoorten, die niet samen geëvolueerd zijn, niet altijd op elkaar ingespeeld zijn. Een exotische mierensoort in Spanje neemt bijvoorbeeld wel zaden van Euphorbia serrata mee naar het ondergrondse nest, maar verwijdert daar de elaisomen, en brengt de rest van het zaad vervolgens naar een bovengronds afvalhoopje, waar het verdroogt. Andere zaden blijven wel achter in het nest, maar dieper dan 10 cm onder de grond, waardoor kieming ook mislukt. Het volledige onderzoek is hier na te lezen. Het is dus nog maar afwachten of deze nieuwe wolfsmelk het tot potplantadventief zal schoppen.
