Home » tredplant

Tag: tredplant

Een ster op straat en toch zo gewoon gebleven.

Gisteren kreeg ik een mail van de Aad, de coördinator van dit mooie blog: Zondag as. ben jij aan de beurt. Lukt dat nog? Ik was het helemaal vergeten maar beloofde hem op donderdag met een verhaal te komen. Dat werd snel een onderwerp verzinnen. Zouden er vergeten planten zijn? In zekere zin wel. Tussen al die stadsplanten die we hier bespraken ontbreekt een plant die heel veel voorkomt: Gewoon varkensgras (Polygonum aviculare).

Liggende stengels

Gewoon varkensgras is niet alleen een stadsplant, ook buiten de stad komt hij veel voor. Toch is het echt wel een plant die hoort bij de stad omdat het een tredplant is: hij vindt het heerlijk om betreden te worden. En dan zit je in de stad goed, vooral op de stoep en daar vinden we Gewoon varkensgras dan ook vaak. Hij groeit vanuit een voeg en breidt zich dan stervorming uit. De stengels wortelen niet op de knopen waardoor het dus als een los geheel op de stoep ligt. Die stengels kunnen ook nog aardig lang worden.

Hoewel de stengels van Gewoon varkensgras vaak over de grond kruipen is dat niet altijd het geval. Ze kunnen soms ook meer rechtop staan en dan tot 40 cm hoog worden. Eigenlijk is Gewoon varkensgras een zeer variabele plant waarbij ik het soms niet kan geloven dat het één en dezelfde plant is. De plant varieert sterk in grootte, soms zeer klein op plekken waar veel gelopen wordt tot vrij groot op voedzame plekken als bermen. Die variatie geldt alle onderdelen, dus ook voor de bloemen en de bladeren. De plant kan heel compact zijn maar ook het tegenovergestelde kom je tegen, waarbij er veel ruimte zit tussen de bladeren.

Veel ruimte tussen de bladeren

Gewoon varkensgras hoort tot de Duizendknopen. Dat betekent dat de plant tuitjes heeft, een vliezige structuur op de plek waar de bloemen aan de steel zitten. Die bloemen kunnen wit zijn maar ook rood en soms groenig. Ook hier dus variatie. Op de plek van de bloemen komen later de donkere vruchtjes.

De naam van de plant is wat vreemd, Gewoon varkensgras is helemaal geen gras. Volgens de website plantennamen.info werd de plant in de 16e eeuw veel gebruikt om varkens te genezen die niet wilden eten. Mogelijk werd ze samen met gras aangeboden. Ook werd een aftreksel daarvan gebruikt als middel tegen wormen. Ook nu nog wordt de plant als medicijn gebruikt.
De wetenschappelijke naam ‘Polygonum aviculare’ verwijst naar andere dieren, namelijk vogels (aviculare). ‘Polypogon’ betekent ‘veelknopig’. De Duitse naam past hier goed bij: Vogel-Knöterich.

De bloemen

Toch lijkt Gewoon varkensgras minder eenvoudig te zijn als het lijkt, er worden in de literatuur verschillende ondersoorten genoemd, de website van waarneming.nl noemt er zelfs vijf. Ik hou het voorlopig maar eenvoudig en laat dat splitsen maar over aan onze sterfloristen.

Eind van de middag na de regen loop ik nog even over straat om eventueel een extra foto te maken. Ik kan de plant echter zo gauw niet vinden, kennelijk geen echte overwinteraar. Tijdens de laatste Eindejaarsplantenjacht wordt hij nog maar op 6% van de lijsten gevonden.

Die witte dingetjes daar

Eind vorig jaar heb ik met het management van Shell Rijswijk afgesproken dat een deel van het grote grasveld voor hun  gebouw niet gemaaid gaat worden. We gaan dan eens kijken wat er zoal op gaat komen. In dit kader loop ik af en toe even langs om te kijken hoe de zaken er voor staan.

Pasgeleden liep ik er weer eens rond toen er een bewaker op me af kwam. Hij stelde me de gebruikelijk vraag wat ik aan het doen was. Dat viel nog niet mee om uit te leggen, vooral dat niet maaien was moeilijk te begrijpen voor hem. Ik dacht toen aan  de hand van de daar veel bloeiende Madeliefjes het één en ander uit te leggen. Ik wees hem op de bloemetjes en er verscheen een rimpel op zijn voorhoofd. “Oh, die witte dingetjes daar bedoel je!” Ik was even perplex. De meeste Nederlanders zijn opgegroeid met het Madeliefje. Deze meneer had een andere achtergrond en mogelijk ook weinig affiniteit met planten en bloemen.

Het Madeliefje (Bellis perennis) is misschien niet een echte stadsplant, toch zie ik haar in ieder geval het meest in een bebouwde omgeving. Op zich niet zo gek want het Madeliefje is een tredplant. Zij vindt het dus heerlijk als er over haar gelopen wordt en ook van maaien lijkt ze profijt te hebben. Toen ik nog in de heemtuin werkte was er een Parnassiaveldje met een graspaadje er om heen. Als dat gemaaid was en het onderscheid tussen graspad en veldje verdwenen was kon je nog steeds goed blijven zien hoe het graspad liep, er stonden daar heel veel Madeliefjes.

Het Madeliefje is een duidelijk voorbeeld van een composiet. Feitelijk is hier geen sprake van één bloem maar van een bloemhoofdje met witte, aan de rand soms rode, lintbloemen en gele buisbloemen.

rode randen
Soms met rood aan de randen

Het bloemhoofdje sluit zich als het donker wordt of als het regent. Het blad van het Madeliefje vind je als rozet op de grond, niet aan de stengel waaraan één bloemhoofdje zit. Veel mensen, ook beginnende floristen, kennen eigenlijk alleen het bloemhoofdje. Ze herkennen dan ook vaak het blad niet als de plant niet bloeit. Zo ging het tenminste bij mij ook.

blad
Het blad.

De latijnse naam, Bellis perennis, betekent mooie, overblijvende schoonheid. Dat klinkt mooi maar ik ben bang dat in de praktijk deze schoonheid door weinig floristen wordt bewonderd. Ook vraag ik me af hoeveel kinderen hun moeder nog een bosje verlepte madeliefjes geven of een krans ermee vlechten om in hun haar te doen. Eén troost is er voor ons Madeliefje, ze is weer nummer één geworden in de Eindejaars Plantenjacht 2017.

En je moet er toch niet aan denken dat er geen Madeliefjes meer groeien in die toch al saaie grasvelden om ons heen.