Home » stinsenplanten

Tag: stinsenplanten

Ondergronds

Straks als de winter ten einde is, met deze temperaturen al snel, zie je overal de eerste planten tevoorschijn komen. Vaak zijn het stinsenplanten die als eerste bloeien. In elke stad is wel een heemtuin of iets dergelijks te vinden waar deze planten voorkomen. En ik kom hier in Gouda ook regelmatig in de berm een stinsenplant tegen. Wat stinsenplanten precies zijn daar zijn boeken over vol geschreven. Een beknopte omschrijving staat op https://www.plantennamen.info/nader-uitgelegd/wat-zijn-stinzenplanten Maar daar gaat het hier niet om. Er verschijnen Sneeuwklokjes op plekken waar ze helemaal niet gepoot zijn! Ook bijvoorbeeld Vogelmelk (Ornitholagum umbellatum) of Daslook (Allium ursinum) lijkt overal heen te wandelen. Zeker de beginnende plantenliefhebber snapt hier niks van. Ik kom soms stinsenplanten tegen waar ik ze nog nooit gezien had. De verspreiding van planten vindt toch plaats met behulp van insecten? Ja, heel vaak wel. En een beetje nee.

 

Daslook bloeit in het voorjaar

Het antwoord is al snel gevonden op internet, het mierenbroodje! Wikipedia zegt het volgende: aan de onderzijde van de zaden zit soms een vlezig aangroeisel dat mierenbroodje wordt genoemd. Mierenbroodjes komen bij veel meer plantenvruchten voor. In België en Nederland zijn zo’n 200 plantensoorten bekend die zaden met een mierenbroodje hebben. Zij bevatten een olieachtige stof die zeer aantrekkelijk is voor mieren. De mieren slepen de zaadjes mee en leveren zo een bijdrage aan de verspreiding van de planten.

 

Mieren zijn dus voor een belangrijk deel verantwoordelijk voor de verspreiding van onze flora. Natuurlijk zijn die insecten zeer belangrijk en moeten wij oprecht ons zorgen maken over de zeer snel afnemende hoeveelheid daarvan. Maar er zijn verschillende manieren voor een plant om zich te verspreiden.

De volgende lijst geeft ongeveer een beeld van de mogelijkheden:

  • Met behulp van insecten. Veel Lipbloemige en veel Schermbloemige.
  • Door middel van klitten of kleven. Denk bijv. aan Grote klit of Kleefkruid.
  • Door de lucht. Bijv. de Paardenbloem of de Gele morgenster.
  • Via spijsvertering van dieren. Bijvoorbeeld Heideplanten of Maretakken.
  • Springen of schieten Een invasieve exoot Springbalsemien maar ook Ooievaarsbek is een voorbeeld.
  • Over water. Bijv. Gele lis of de Witte waterlelie.
  • Het mierenbroodje. De hierboven genoemde Sneeuwklokjes maar ook de Paarse dovenetel (https://www.stadsplanten.nl/2019/01/paarse-dovenetel-gesloten-bloemen-en-mierenbroodjes/)
  • Klimmen/ranken. Denk aan Haagwinde of Heggenrank
  • Vegetatieve vermeerdering. Bijv. Heermoes of de zeer agressieve Japanse duizendknoop

 En dan zijn veel plantenzaden ook nog eens beperkt kiemkrachtig. Van enkele maanden tot meer jaren. Als je dan ook nog eens ziet dat de grond waar dit zaad neerkomt ook nog eens geschikt moet zijn qua bodemgesteldheid en de aanwezigheid van de juiste schimmels (zie mijn vorige stukje, Stadsschoonheden https://www.stadsplanten.nl/2019/02/__trashed-2/) dan mag het wonder heten dat planten zich verspreiden. Waar ik nieuwsgierig naar ben is of de insectenuitsterving bovengronds net zo erg is als ondergronds. Is hier ooit onderzoek naar gedaan? Het mierenbroodje blijkt best belangrijk. Ik heb meer keren gelezen dat zo’n 200 plantensoorten profijt hebben van deze verspreiding.

Glanzend sneeuwklokje of glanzende sneeuwklokjes?

Het begint stilaan al weer te kriebelen onder de botanisten, ook al hebben we nog geen echte winter achter de rug. Dat de prilste inluiders van het plantenseizoen de sneeuwklokjes zijn, kan niemand ontkennen dus laten eens bij stilstaan bij deze prachtige planten.  Zelfs bij het Gewoon sneeuwklokje is al heel wat op te merken qua variatie in uiterlijk, al was het maar omdat er veel mee gekweekt wordt en kleine verschillen in uiterlijk een commercieel succes kunnen worden.  Er zijn ook redelijk wat boeken over sneeuwklokjes geschreven en zelfs over illustere verzamelaars van sneeuwklokjes; de galanthofielen.

Gewoon sneeuwklokje verwilderd op een begraafplaats te Herzogenrath (D.) in 2018

Een aantal variaties van het Gewoon sneeuwklokje weten zich succesvol ook buiten tuinen te vestigen waaronder de prachtige variatie Scharlockii met tweetoppige schutbladeren en groene vlekken op de buitenste bloembladen.  Ook de gevulde sneeuwklokjes, te vatten onder de groep Plenus, vind je met enige regelmaat in bosjes rond huizen.

Galanthus nivalis var. Scharlockii in de oever van de Ourthe (B.) in 2015

Dat er zelfs diverse echte soorten verwilderen is minder bekend en dat zijn ook zeldzamere gebeurtenissen. Waarschijnlijk vermeerderen die andere soorten zich ook veel moeilijker dan het Gewoon sneeuwklokje. Zo is er het Groot sneeuwklokje met blauwig ingerold breed blad en ook een mooi glanzend sneeuwklokje. Het heeft breed donkergroen blad dat glimt. Het woord glanzend schreef ik wel expres met een kleine letter. In het standaardwerk ‘Stinzenplanten’, een boek uit 1985 dat handelt over flora op buitenplaatsen langs de Vecht bij Utrecht, staat namelijk een sneeuwklokje afgebeeld met als naam Glanzend sneeuwklokje Galanthus ikariae, maar dit bleek niet juistVoor wie zich interesseerde, in het Nederlandstalig gebied, in verwilderde bolgewassen was het boek ‘Stinzenplanten’ dé referentie en nadien noemde iedereen dergelijke planten 25 jaar lang Glanzend sneeuwklokje.  Daar kwam een eind aan toen in 2011 in België ook zo’n plant werd aangetroffen te Lommel (B). Het stond er in een rommelig bosje ingeklemd door bebouwing. Het was de eerste vondst ooit in België en dus werd er ook een plant verzameld en gedroogd voor de collectie van de Plantentuin te Meise.

Galanthus woronowii bij Lommel (B.) in rommelig bosje in 2011

De determinatie door de Plantentuin kwam zonder twijfel op Galanthus woronowii uit vanwege de dunnere groene streep op het binnenste bloemblad.  Maar wat bleek daarna? Ook het plaatje in ‘Stinzenplanten’ toonde dit dunne streepje. Vanaf dat moment begon de zoektocht naar een echte Galanthus ikarae ,ook in Nederland, en die bleek alleen in de botanische tuin, met een bordje ernaast, van Wageningen overtuigend aanwezig.  Verwilderd is deze soort niet aangetroffen. Kortom; De mooie Nederlandse naam Glanzend sneeuwklokje was eigenlijk bedoeld voor Galanthus woronowii.  Toen ik op 25 januari 2018 te Genk een mooie pol van Galanthus woronowii vond, herinnerde ik me deze geschiedenis weer en kreeg ik het verlangen de naam Glanzend sneeuwklokje gewoonweg te verplaatsen naar de andere wetenschappelijke naam. De taxonomen zullen dat niet pikken dus laat ik het erop houden dat het glanzende sneeuwklokjes waren..